Muốn đưa đội tuyển quốc gia ra khỏi đáy vực, Thiệu Gia Nhất trách nhiệm nặng, đường còn dài.
Nếu không có chuyện đội U23 quốc gia giành một huy chương đồng ở Á vận hội, kỳ nghỉ Quốc khánh này với bóng đá Trung Quốc lại là một quãng ngày bị nướng trên lửa. Sân bóng Long Hưng, Trùng Khánh, vốn là đất phúc của đội tuyển, vậy mà chỉ trong vài ngày đã thành đất đau. Từ trận thua New Zealand 0-3, đội tuyển mở ra một hành trình gian nan: ba trận thua liên tiếp, không ghi bàn, thủng lưới chín bàn. Đến đích, chuyện cũ đã không nỡ nhìn lại.
Bóng đá Trung Quốc không thể né ba trận này. Nếu đơn giản quy nguyên nhân thành “huấn luyện viên không được”, “cầu thủ không liều” hoặc “một nửa trụ cột không đến”, thì ba trận ấy coi như thua uổng. Còn ba tháng nữa là Asian Cup. Rút bài học, hiểu mình phải học bù những gì, thì lần “kiểm tra giữa kỳ” này mới thực sự có giá trị.
Ba trận thua liên tiếp, không một bàn
Thiệu Gia Nhất đã dẫm những hố nào
Nhậm chức tám tháng, ấn tượng sâu nhất mà huấn luyện viên trẻ Thiệu Gia Nhất để lại cho cổ động viên là “chiến thuật đa biến”. Trong các trận giao hữu đầu năm, ông từng liên tục chuyển ba sơ đồ 4-2-3-1, 4-4-2 và 5-4-1 trong một trận, được đánh giá là huấn luyện viên dám đổi nhất của đội tuyển kể từ Lippi. Trong quan niệm của ông, bóng đá không nên bị sơ đồ đóng cứng, phải linh hoạt điều chỉnh theo đối thủ và thế trận, đá một thứ bóng đá hiện đại chủ động hơn.
Giải mời Trùng Khánh thành “sân thử áp lực” cho bộ quan niệm này. Thiệu Gia Nhất như một đầu bếp không ngừng chỉnh công thức, nhưng suốt không xào ra được một đĩa ngon.
Cả bốn trận, đội tuyển chỉ có nửa trận hay trước Maldives, mà nửa trận đó còn nhờ Vương Tử Minh đột nhiên bùng nổ. Ngoài ra chỉ còn một mớ tan tác. Thử thách thật bắt đầu từ trận thứ hai gặp New Zealand. Thiệu Gia Nhất vẫn kiên trì pressing tầm cao, định ép chiến tuyến sang phần sân đối phương, nhưng thực tế giáng cho ông một gậy: New Zealand chỉ vài đường chuyền đơn giản đã xuyên thủng hàng thủ đội tuyển, khoảng trống sau lưng cũng bị đối thủ khai thác lặp đi lặp lại, cuối cùng thua 0-3.
Nếu thua New Zealand là khoảng cách thực lực, thì thảm bại 0-5 trước Palestine là sự sụp toàn diện của quan niệm chiến thuật. Từ trận đó, lời chỉ trích trải kín. Ý tưởng chiến thuật của Thiệu Gia Nhất rất hay, nhưng cầu thủ căn bản không thực hiện được. Pressing tầm cao biến thành hở người tầm cao, niềm tin bị đánh tan.
Đến trận cuối gặp Tajikistan, Thiệu Gia Nhất cuối cùng cũng “cúi đầu”, bỏ hẳn các sơ đồ tấn công đã kiên trì trước đó, chuyển sang hệ thống 5-4-1 ba trung vệ, chủ yếu phòng ngự phản công. Đây là một cú “phanh gấp” về chiến thuật. Hiệu quả phòng ngự thấy ngay, nhưng tấn công thì tắt lửa hoàn toàn. Nếu Lưu Điện Tọa không để bóng tuột tay, Vi Thế Hào không bị đối thủ chọc giận, có lẽ đổi được một trận hòa hoặc thắng sát nút. Nhưng đó chỉ là “nếu”.
Thiệu Gia Nhất không muốn đi con đường phòng ngự phản công cũ của các đàn anh. Ông luôn muốn bơm vào đội tuyển những quan niệm bóng đá tiến bộ hơn, thử nhiều đường tấn công hơn, thậm chí còn độc đáo bắt chước chiến thuật khai cuộc của Paris Saint-Germain, kết quả thành trò cười. Rõ ràng Thiệu Gia Nhất đã đánh giá quá cao năng lực nhóm cầu thủ trong tay. Pressing tầm cao đang thịnh hành nhất thế giới không thể hoàn thành chỉ nhờ thể lực và sự liều. Nó cần khả năng chạy rất mạnh, ý thức hỗ trợ phòng ngự và nền tảng chuyền kiểm soát. Đội này căn bản không đạt yêu cầu đó. Cái gọi là “đa dạng chiến thuật” cuối cùng thành một thứ chẳng giống ai.
Đương nhiên chúng ta cũng không thể phủ nhận giá trị của việc thử. Cái “dám đổi” của Thiệu Gia Nhất bản thân đã là bước phá so với việc đội tuyển trước đây, nhất là thời Ivankovic, một sơ đồ đá đến cùng. Ông mạnh dạn dùng người mới, để cầu thủ U21 không chút kinh nghiệm đội tuyển ra sân, thậm chí đá chính, để Vi Thế Hào lần đầu đeo băng đội trưởng, phá truyền thống xếp chỗ theo thâm niên của đội tuyển. Những thử nghiệm này, ngoài thắng thua, đều là tích lũy kinh nghiệm cho tương lai đội tuyển.
Đội Á vận và đội tuyển
Ai mới là đáp án?
Điều làm thất bại thảm của đội tuyển càng khó coi hơn, là đội U23 do Antonio dẫn dắt giành huy chương đồng ở Á vận hội Nagoya. Hai đội mang danh đội tuyển quốc gia gần như ra quân cùng lúc, thành tích và màn trình diễn lại một trời một vực, tạo thành tương phản cực mạnh.
Nhiều cổ động viên thích đem hai đội ra so, nói Thiệu Gia Nhất không bằng Antonio. Thực ra đây không phải chuyện ai hơn ai. Hai huấn luyện viên cầm hai bộ bài hoàn toàn khác nhau, đương nhiên ra kết quả khác nhau.
Đành rằng lần này các trận của đội tuyển quả thực đã nhường Á vận hội: Chu Thần Kiệt và Trương Ngọc Ninh, hai trụ cột tuyệt đối của đội tuyển, sang hỗ trợ Á vận. Ngoài ra những cầu thủ đúng tuổi như Lý Hạo, Hồ Hà Thao, Dương Hi, Vương Ngọc Đống và Behram cũng tính là trụ cột cận kề của đội tuyển. Huống hồ thời gian tập hợp của hai đội tuyển quốc gia chênh rất lớn. Các cầu thủ đội Á vận đã mài với nhau hơn hai năm, độ ăn ý cao, biết thói quen di chuyển của đồng đội, quen yêu cầu chiến thuật. Cộng thêm ba cầu thủ quá tuổi chống lưng, vừa có kinh nghiệm vừa có sức bật, cấu trúc rất hoàn chỉnh.
Đội tuyển tập ở Trùng Khánh thì hoàn toàn là đội hình ghép tạm. Cầu thủ đến từ các câu lạc bộ khác nhau, trước đó hiếm khi phối hợp cùng nhau. Lối chơi chiến thuật vốn đang mài trong quá trình thử và sai, hỗn loạn là tất yếu.
Đội Á vận của Antonio đi một lộ trình cực kỳ thực dụng. Từ U23 Asian Cup đến Á vận hội, ông luôn kiên trì sơ đồ 5-3-2 phòng ngự phản công, chủ động bỏ quyền kiểm soát bóng, thu ba tuyến rất chặt, nén không gian tấn công của đối thủ, dựa vào đá phạt cố định và phản công nhanh để tìm cơ hội. Bộ chiến thuật này né hoàn hảo điểm yếu kỹ thuật thô và thiếu kinh nghiệm của cầu thủ trẻ, phát huy đến cực điểm lợi thế va chạm thể lực và kỷ luật chiến thuật. Gặp các đội mạnh như Iran và Uzbekistan, họ giữ được; gặp đội thiên kỹ thuật như Thái Lan, họ cũng biết lúc nào nên đẩy lên. Độ đàn hồi chiến thuật rất cao.
Đội tuyển của Thiệu Gia Nhất đi lộ trình lý tưởng. Ông không muốn đỗ xe buýt, muốn đá thứ bóng đá đáng xem, nhấn pressing tầm cao và tấn công biên. Dù thua liên tiếp, trong một thời gian dài ông vẫn không muốn lùi về phòng ngự, mãi trận cuối mới buộc phải chuyển sang năm hậu vệ. Suy nghĩ của ông là đúng, nhưng bộ bài trong tay thực sự không như ý.
Khác biệt bản chất hơn nằm ở chỗ nhiệm vụ của hai đội hoàn toàn khác. Mục tiêu đội Á vận là ra thành tích, tranh huy chương, nên Antonio phải thực dụng, dùng chiến thuật chắc nhất để lấy điểm, không thể thử sai tùy tiện. Chuyến Trùng Khánh của Thiệu Gia Nhất vốn là khảo sát và tập quân, nên ông dám mạo hiểm, dám dùng người mới, dám sau khi thua vẫn giữ ý tưởng chiến thuật của mình.
Vì thế không có ai đúng ai sai, hay ai cao ai thấp. Nhưng sự tương phản mạnh này cũng ném cho bóng đá Trung Quốc một câu hỏi: đội tuyển quốc gia người lớn của chúng ta rốt cuộc nên đi đường nào? Như đội Á vận, trước hết dựng chắc hàng thủ, thực dụng lấy điểm, hay cắn răng đá bóng tấn công, dù đầu vỡ máu chảy?
Asian Cup đến gần
Trận đã thua không thể để uổng
Còn ba tháng nữa là Asian Cup năm sau. Trải nghiệm thảm bại ở Trùng Khánh là một lời cảnh báo. Nếu không rút được bài học từ thất bại, mấy trận giao hữu này đá mà không có chút giá trị nào.
Thiệu Gia Nhất có lý tưởng bóng đá của riêng mình, nhưng lý tưởng phải chạm đất. Pressing tầm cao và chiến thuật tấn công mở toang, đội tuyển trong ngắn hạn căn bản đá không ra. Thay vì cố “đu mốt”, chẳng bằng bắt đầu từ nền tảng: dựng cho xong hệ thống phòng ngự, trước hết bảo đảm không thủng lưới, rồi hãy nói đến tấn công.
Thành công của đội Á vận đã chứng minh phòng ngự phản công thực dụng là lối chơi hợp với bóng đá Trung Quốc nhất ở giai đoạn này. Thiệu Gia Nhất có thể giữ quan niệm tấn công của mình, nhưng phải học trước cách dựng hàng rào, giữ được cái sàn.
Trước khi Asian Cup bắt đầu, đội tuyển còn một đợt tập trung thi đấu cuối, thời điểm là tháng 11, tạm định hai trận gặp Malaysia. Dù giá trị giao hữu vẫn rất có hạn, các trụ cột đội Á vận đã trở về, đội tuyển sẽ có đội hình tương đối đủ. Vương Ngọc Đống, Dương Hi, Hồ Hà Thao, những cầu thủ trẻ này đá rất thong thả trong hệ thống năm hậu vệ của Antonio. Thiệu Gia Nhất có dùng tốt họ không? Tiếp tục kiên trì bốn hậu vệ, hay dung hợp kinh nghiệm phòng ngự của đội Á vận để dựng sơ đồ linh hoạt hơn? Đó là câu hỏi ông buộc phải nghĩ.
Ngoài ra, ở giải mời Trùng Khánh lần này, ý chí của cầu thủ còn nghiêm trọng hơn vấn đề kỹ chiến thuật. Bị dẫn là bỏ cuộc, thua là xìu xuống. Tinh thần như vậy, lên Asian Cup làm sao được? Với vai trò huấn luyện viên trưởng, Thiệu Gia Nhất không chỉ phải luyện chiến thuật, còn phải luyện khí thế, phải kéo sự liều và máu của đội lên. Nếu đến cả dũng khí để liều cũng không có, thì thật sự hết hy vọng.
Chúng ta cần cho Thiệu Gia Nhất thêm một chút kiên nhẫn. Là huấn luyện viên trẻ trong nước, đội ông tiếp quản vốn là một đội đã thua một cách mơ hồ ở vòng loại World Cup. Đổi mới thế hệ tất có đau, thử sai tất có giá. Vài đời huấn luyện viên ngoại trước đây phần nhiều mang chiến thuật có sẵn đến áp, không được thì nghỉ. Còn Thiệu Gia Nhất, huấn luyện viên trẻ do chính bóng đá Trung Quốc bồi dưỡng, ít nhất ông dám thử, dám tìm, dù ngã trông xấu, cũng là đang dò đường cho bóng đá Trung Quốc.
Chỉ là sự dò đường như vậy không thể trả giá cao hơn nữa. Ba trận thua liên tiếp không phải điểm cuối, chỉ là một lần “kiểm tra giữa kỳ” trước Asian Cup. Những hố đáng dẫm đã dẫm, những vấn đề đáng lộ đã lộ. Thời gian tiếp theo mới có thể vững vàng bù điểm yếu. Ở Asian Cup năm sau, đội tuyển kỳ này mới có thể đưa cho cổ động viên một bài làm vừa ý.
Cập nhật lúc 2026-10-11 21:53
Thích[0]